Wymowa · poziom A1

Głoski szumiące: sz, cz, rz, ż

Cztery litery, trzy dźwięki i jedna pułapka w pisowni. Tak zaczyna się polska wymowa.

Głoski szumiące to grupa dźwięków, które dla wielu uczących się są pierwszym wyzwaniem w polskiej wymowie. Dobra wiadomość: dźwięków jest mniej niż liter. Zła wiadomość: pisownię trzeba po prostu zapamiętać.

Cztery zapisy, trzy dźwięki

Zapis	Jak brzmi	Przykłady
sz	twardy, szumiący dźwięk – jak przy uciszaniu „szszsz”	szkoła, szafa, kasza
cz	„t” i „sz” wymówione razem, jednym dźwiękiem	czas, czapka, oczy
rz	dźwięczny odpowiednik „sz” (z udziałem głosu)	rzeka, morze, rzecz
ż	dokładnie tak samo jak „rz”	żaba, żona, może

Najważniejsze: „rz” i „ż” brzmią identycznie. Różnią się tylko zapisem, więc słowo trzeba zapamiętać razem z jego pisownią: rzeka, ale żaba.

Jak ułożyć usta

sz – czubek języka uniesiony za górnymi zębami, usta lekko zaokrąglone, powietrze płynie bez udziału głosu.
rz / ż – to samo ułożenie co przy „sz”, ale włącz głos. Połóż dłoń na gardle: przy „ż” poczujesz drganie, przy „sz” nie.
cz – zacznij od krótkiego „t” i od razu przejdź w „sz”. Ma to być jeden, krótki dźwięk.

Kiedy „rz” brzmi jak „sz”?

Po bezdźwięcznych spółgłoskach p, t, k, ch połączenie „rz” traci dźwięczność i wymawiamy je jak „sz”:

Pisownia	Wymowa
przepraszam	pszepraszam
trzy	tszy
krzesło	kszesło
chrząszcz	chszonszcz

Typowe błędy

Wymawianie „rz” jako dwóch osobnych głosek „r” + „z”. W standardowej polszczyźnie to jeden dźwięk.
Mylenie „sz” z miękkim „ś” – szum i środa zaczynają się od innych dźwięków. Więcej o tym w lekcji o głoskach miękkich.
Zbyt miękkie „cz” – polskie „cz” jest twarde, bliżej angielskiego „ch” w słowie „church” niż miękkiego „ć”.

Ćwiczenie: przeczytaj na głos

szkoła – czas – rzeka – żaba
Czy to jest rzeka?
Mój szef czyta gazetę.
Przepraszam, która jest godzina?

Jeśli chcesz sprawdzić się na trudniejszych zdaniach, zajrzyj do lekcji Polskie łamańce językowe.

Przećwicz to w aplikacji

W Polmowie ta lekcja ma nagrania lektora, ćwiczenia ze słuchu i nagrywanie własnej wymowy. Postęp zapisuje się na koncie.

Ćwicz za darmo →